Bu makalede dotNET platformunda hazırlanan sınıflara COM istemcilerinin nasıl erişebileceğini inceleyeceğiz. Bu amaçla dotNET ile birlikte gelen RegAsm.exe ve TlbImp.exe araçlarının kullanımı ve amacı anlatılacaktır.
Bu konu ile ilgili bir önceki makalede COM ve ActiveX komponentlerinin .NET platformunda nasıl kullanılabileceğini incelemiştik. Bu yazıda ise bu işlemi tersten düşünüp COM istemcilerinin .NET komponentlerine ne şekilde erişebileceğini inceleyeceğiz. .NET komponentlerindeki bazı özellikler dışında ki bütün özellikler COM tarafından erişilebilir durumdadır. Peki .NET komponentlerinin COM istemcileri tarafından erişilebilmesi için hangi şartlar sağlanmalıdır?
1 - Sadece public olan elemanlar COM istemcileri tarafından erişilebilir durumdadır. Bu yüzden eğer .NET türlerine(type) COM istemcileri tarafından erişilmesi isteniyorsa türler public olarak işaretlenmelidir.
2 - Bazı üye elemanlar COM istemciler tarafından kullanılamayabilir. Örneğin parametreli yapıcı metotlara, statik metotlara ve sabit alanlara(fields) COM istemcileri erişemez.
3 - COM istemcileri tarafından erişilecek üye elamanlar public olmalıdır. Örneğin bir metot public bir sınıf içerisinde olsa bile bu metodun COM tarafından erişilir bir durumda olması için metodun public olarak bildirilmiş olması gerekir. Bu kural diğer üye elemanlar olan özellikler(properties), olaylar(events) ve diğer veri alanları(fields) için de geçerlidir.
Public olarak bildirilmiş bir elemanın COM tarafından erişilmesini engellemek için System.Runtime.InteropServices isim alanında bulunan ComVisible niteliğinin kullanılması gerekir. Örneğin aşağıdaki Deneme() metodu public olarak bildirilmiş olmasına rağmen ComVisible niteliği ile işaretlendiği için COM istemcileri tarafından erişilemez durumdadır.
|
using System.Runtime.InteropServices;
public class DenemeSınıf
{
public MyClass()
{
}
[ComVisible(false)]
public int Deneme(int a)
{
return 0;
}
}
|
Not : ComVisible niteliği assemblylere, arayüzlere, sınıflara, temsilcilere, yapılara, numaralandırmalara, metotlara ve özelliklere uygulanabilir.
4 - COM istencilerinin .NET nesnelerini oluşturabilmesi için .NET türlerinin public olarak bildirilmiş varsayılan yapıcı metoda(default constructor) sahip olması gerekir. (Varsayılan yapıcı metotlar parametre almayan yapıcılardır.)
5 - Özet türler(Abstract Types) COM istemcileri tarafından kullanılamaz.
.NET Türleri COM İstemcilerine Nasıl Hazırlanır?
Hatırlarsanız COM komponentlerini .NET ortamında kullanırken RCW(Runtime Callable Wraper) sınıflanı oluşturmuştuk. Bir COM komponentini .NET istemcisine uygun bir şekilde dönüştüren ara türe Runtime Callable Wrapper denilmektedir. Yine aynı şekilde .NET komponentlerini COM uyumlu hale getirmek için ara türlerden faydalanılacaktır. COM istenmcilerinin .NET komponentlerine referans verebilmesi amacıyla CCW(COM Callable Wraper) türleri oluşturacağız. COM istemcileri ve .NET komponentleri arasındaki ilişkiyi özetlemek açısından aşağıdaki grafiği inceleyin.
Bir COM istemcisi .NET komponentine erişmek istediği zaman hem CCW hemde .NET nesneleri oluşturulur. Ancak sonraki COM istemlerinde yeniden bir CCW oluşturulmaz. CCW sarmalyıcı türleri oluşturmak için iki yöntem kullanılmaktadır. Bunlardan birincisi TlbExp.exe(Type Library Exporter) aracı ikincisi ise RegAsm.exe(Register Assembly) aracıdır.
RegAsm.exe(Register Assembly) Aracı
RegAsm aracı .NET komponentine ilişkin tür bilgilerini sistemin registery bölgesine kayıt eder. Böylece COM istemcisi bu bölgedeki tür bilgilerini kullanarak .NET komponentlerini kullanabilir. Şimdi bir .NET komponentinin COM istemcisi tarafından nasıl kullanılacağını bir örnek ile adım adım inceleyelim. İlk adım olarak Visual Studio.NET ile bir "Class Library" projesi açıp sınıfımızı aşağıdaki gibi geliştirelim.
|
//Toplama.cs
using System;
namespace csharpnedir
{
public class DortIslem
{
public int Toplam(int sayi1, int sayi2)
{
return sayi1 + sayi2;
}
private int Carp(int sayi1, int sayi2)
{
return sayi1 * sayi2;
}
}
}
|
Hazırladığımız DorIslem sınıfının COM istemcisi tarafından erişebilir duruma getirilmesi için projeyi derledikten sonra .NET komponentinin GAC(Global Assembly Cache)’e yüklenmesi gerekir. Assembly’lerin GAC’a yüklenebilmesi için .NET ile birlikte gelen sn.exe aracı kullanılarak Assembly için tekil bir isim oluşturulması gerekmektedir. Bu yüzden projeyi derlemeden önce sn.exe aracı ile anahtar.snk isimli bir dosya oluşturacağız ve projeye ait AssemblyInfo.cs dosyasına anahtar.snk dosyasının yolunu yazacağız.
Not : sn.exe aracı ve GAC hakkında daha ayrıntılı bilgi içeren makaleyi okumak için tıklayınız.
Komut satırından
sn /k anahtar.snk
yazarak tekil ismi içeren anahtar.snk isimli dosyanın oluşmasını sağlayın. Ardından AssemblyInfo.cs dosyasında aşağıdaki değişiklikleri yapın.
----
[assembly: AssemblyKeyFile("../../anahtar.snk")]
----
Parantez içindeki ifade anahtar.snk dosyasının oluşturulan .NET komponentine göre olan göreceli yoludur. Bu bilgi "C:\anahtar.snk" şeklinde de olabilirdi.
Şimdi gacutil.exe aracını kullanarak oluşturduğumuz .NET komponentini GAC’a yüklememiz gerekir. Komut satırından gacutil.exe aracını aşağıdaki gibi çalıştırın.
gacutil /i Toplama.dll
Eğer anahtar.snk dosyası doğru bir şekilde komponentimizle ilişkilendirildiyse komut satırında
Assembly successfully added to the cache (Assembley GAC’a başarıyla eklendi)
mesajı verilecektir. Eğer anahtar.snk dosyası oluşturduğumuz komponentle(assembly) doğru bir biçimde ilişkilendirilmediyse bu sefer
Failure adding assembly to the cache : Attempt to install an assembly without a strong name
mesajı(hatası) verilecektir.
GAC’a yüklenen .NET komponentimiz artık RegAsm.exe aracının bir girdisi olmaya hazırdır. Son adımda RegAsm.exe aracını kullanarak .NET komponentimizin COM istemcileri tarafından erişebilir hale getireceğiz. Komut satırından aşağıdaki komutu çalıştırın
regasm.exe Toplama.dll
Bu işlem sonucunda eğer
Types registered successfully
mesajı alındıysa .NET komponentimiz bütün COM istemcileri tarafından çağrılabilir.
Sonunda sıra çalışmamızın sonucunu görmeye geldi. Bir COM istemcisi olan IIS(Internet Information Server)’ i kullanarak ASP üzerinden regasm ile kayıt ettiğimiz COM uyumlu .NET komponentini kullanacağız. Bu amaçla bir ASP sayfası hazırlayıp IIS’in bir dizini olan WWWROOT’unm altına kopyalayacağız. Bu sayfada iki textbox yardımıyla iki sayı alıp bu sayıları oluşturduğumuz komponentin Toplam() metoduna göndereceğiz. Ardından sonucu yine aynı sayfa üzerine "Response.Write" ile yazdıracağız. Yazmanız gereken asp sayfası aşağıdaki gibidir.
|
//deneme.asp (http://localhost/deneme.asp şeklinde çağrılmalıdır)
<html>
<form action = "deneme.asp" method=post>
Sayı 1 = <input type = text name="sayi1"><br>
Sayı 2 = <input type = text name="sayi2"><br>
<input type=submit value="Topla">
</form>
<%
Dim o,r,i1,i2
Set o = Server.CreateObject("csharpnedir.Dortislem")
i1 = cint(request.form("sayi1"))
i2 = cint(request.form("sayi2"))
r = o.Toplam(i1,i2)
response.write "Toplam = " & r
%>
</html>
|
Not : Burda COM istemcisine örnek olarak bir asp sayfası verilmesine rağmen siz istediğiniz COM istemcisini kullanabilirsiniz. Örneğin bir Visual Basic yada Visual C++ projesi açarak oluşturduğumuz .NET komponentini kullanabilirsiniz.
Tarayıcınızdan http://localhost/deneme.asp şeklinde bir istekte bulunduğunuzda açılacak sayfadan 23 ve 12 sayılarını girildiğinde aşağıdaki ekran görüntüsünü elde edilmelidir.
Oluşturulan asp sayfasından .NET komponentindeki Carp() metodunu kullanamayız. Çünkü bu metot public olarak bildirilmemiştir.
COM nesneleri iki şekilde bağlanabilir. Bunlar erken bağlama(late binding) ve geç bağlama(early binding) dır. ASP geç bağlama tekniği ile çalışmaktadır. Yani COM nesnelerinin türleri derleme zamanında bilinmek zorunda değildir.(ASP’de derleme işlemi yoktur) COM nesneleri çalışma zamanında ilgili motor tarafından üretilir. Erken bağlamada ise derleme zamanında türlerin bilinmesi gerekmektedir. Eğer bir istemci erken bağlama modelini destekliyorsa regasm aracını daha önce kullandığımız gibi kullanamayız. Erken bağlamayı destekleyen COM istemcileri için regasm aracını aşağıdaki gibi çalıştırmalıyız.
regasm Toplama.dll /tlb:Toplama.tlb
TlbExp(Type Library Exporter) Aracı
Erken bağlamayı destekleyen COM istemciler için regasm yerine istersek tlbexp aracını da kullanabiliriz. Bu durumda tlbexp aracını aşağıdaki gibi kullanmalıyız.
tlbexp Toplama.dll
Yukarıdaki kullanımla ile regasm aracının tlb parametresi ile kullanımı arasında bir fark yoktur. Her iki işlemden sonra COM uyumlu bir istemci erken bağlama metodunu kullanarak .NET komponentimize referans verebilir.
Bu yazının sonuna geldik. Bir sonraki yazıda .NET ortamında, COM komponentlerinin daha da ötesinde olan Win API fonksiyonlarının nasıl kullanılacağını inceleyeceğiz.
Bu makale makalede geçen örnek uygulama ile ilgili her türlü sorunuzu bana sorabilirsiniz.
Kaynak : csharpnedir.com
|
